อ่านจริตของใจตน: ทำไมเรื่องเดียวกัน แต่แต่ละคนทุกข์ไม่เหมือนกัน
สวัสดีครับ วันนี้อาจารย์ขอชวนท่านผู้อ่านดูตัวเองผ่าน “จริต” หรือนิสัยพื้นของใจ ซึ่งเป็นแนวทางที่ครูบาอาจารย์สายวิปัสสนาใช้กันมาช้านาน อาจารย์ไม่ได้ดูว่าชะตาจะพา…

สวัสดีครับ วันนี้อาจารย์ขอชวนท่านผู้อ่านดูตัวเองผ่าน “จริต” หรือนิสัยพื้นของใจ ซึ่งเป็นแนวทางที่ครูบาอาจารย์สายวิปัสสนาใช้กันมาช้านาน อาจารย์ไม่ได้ดูว่าชะตาจะพาไปพบอะไร แต่ดูว่าใจของท่านมีแนวโน้มจะ “เดินซ้ำทางเดิม” อย่างไร เพราะเมื่อเห็นทางเดินของใจชัดแล้ว ท่านก็เลือกทางใหม่ได้
จริตหลักที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน
ราคจริต ใจรักสวยรักงาม ใส่ใจรายละเอียด อยากให้ทุกอย่างดูดี ทุกข์เมื่อสิ่งที่ผูกพันเปลี่ยนไปหรือไม่สมบูรณ์แบบอย่างที่เคยเป็น
โทสจริต ใจไวต่อความไม่ยุติธรรมและความบกพร่อง พูดตรง ทำจริง แต่ร้อนขึ้นมาได้ง่าย ทุกข์เมื่อรู้สึกว่าถูกกระทบหรือถูกละเลย
โมหจริต ใจลังเล คลุมเครือ ตัดสินใจยาก มองปัญหาแล้วง่วงงุน ทุกข์เพราะไม่เห็นทางออกชัด
วิตกจริต ใจคิดเก่ง จินตนาการไกล วนอยู่กับคำว่า “ถ้าเกิดว่า” ทุกข์เพราะเรื่องยังไม่มา แต่ใจเตรียมรับไว้ก่อนแล้ว
สัทธาจริต ใจเชื่อและศรัทธาง่าย อบอุ่น ไว้ใจคนได้เร็ว ทุกข์เมื่อสิ่งที่เชื่อสั่นคลอน
พุทธิจริต ใจชอบใคร่ครวญหาเหตุผล สงบ รอบคอบ ทุกข์เมื่อคิดจนไม่ลงมือ หรือเมื่อห่างจากความรู้สึกของตัวเอง
มุมที่หลายคนมองข้าม
จริตไม่ใช่ความดีหรือความเลวครับ มันเป็นเพียง “ความเคยชิน” ของใจ คนจริตเดียวกันจึงใช้ให้เกิดคุณก็ได้ โทสจริตที่ฝึกดีแล้วจะกลายเป็นความกล้าและความเที่ยงธรรม วิตกจริตที่มีสติกำกับจะกลายเป็นการวางแผนที่รอบคอบ ส่วนที่ทำให้ทุกข์ไม่ใช่เหตุการณ์ภายนอกอย่างเดียว แต่คือการที่ใจ “ตีความซ้ำ” ตามจริตเดิมโดยไม่รู้ตัว
ลองสังเกตว่าช่วงนี้เมื่อมีเรื่องมากระทบใจ ท่านตอบสนองแบบไหนก่อนเป็นอันดับแรก ปรี่เข้าไปแก้ไข โกรธ ลังเล กังวลล่วงหน้า หรือหาเหตุผลมาอธิบายจนไม่รู้สึกอะไร คำตอบนั้นคือเบาะแสว่าจริตใดกำลังนำท่านอยู่ และตรงไหนที่ควรเติมสติลงไป
ข้อปฏิบัติวันนี้ ข้อเดียวพอ
วันนี้ เมื่อรู้สึกว่าใจเริ่มหวั่นไหวสักครั้ง ให้หยุดอยู่กับหนึ่งลมหายใจ แล้วบอกตัวเองเงียบ ๆ ในใจว่า “นี่คือใจกำลังเดินทางเดิม” จากนั้นหายใจเข้าออกอีกสามครั้ง โดยรู้ลมที่ปลายจมูกหรือที่หน้าท้อง ยังไม่ต้องแก้ ยังไม่ต้องตัดสิน เพียงรู้ทัน แล้วค่อยเลือกคำพูดหรือการกระทำถัดไป
และหากช่วงนี้ความกังวลหรือความเศร้าหนักจนกระทบการกินการนอนและการใช้ชีวิต การพูดคุยกับแพทย์หรือนักจิตวิทยาไม่ใช่เรื่องผิดปกติเลยครับ มันเป็นการดูแลใจอย่างมีปัญญาอีกทางหนึ่ง ซึ่งไปด้วยกันได้ดีกับการฝึกสติ
ขอให้ท่านเห็นใจตนเองอย่างอ่อนโยน และเห็นตามความเป็นจริง ใจที่รู้ทันย่อมเบากว่าเดิมเสมอครับ